Hollywood films met Nederlands geluid
MEMOIRS OF A GEISHA, het nieuwe romantisch drama van producent Steven Spielberg, speelt zich af in Japan. De film vertelt het verhaal van een meisje dat begin jaren dertig wordt weggehaald bij haar familie om verkocht te worden als werkster aan een geishahuis in Kyoto. De film wordt opgenomen in Californië, Verenigde Staten. Exotische locaties worden gezocht en gecreëerd die er uitzien als Japan jaren 30. Een beeldschone actrice en locatie volstaan niet. De makers willen ook dat het geluid adembenemend klinkt. Tijdens de opname hoor je het gezoem van de IT-industrie uit Silicon Valley, een overvliegend vliegtuig, nabijgelegen auto's en verkeersweg. Er is niks romantisch meer aan. Na de filmopnamen werd daarom het geluid opnieuw gecreëerd. Een extra uitdaging bij deze film. De wereld van toen, nu, buiten opnemen, is allerminst gemakkelijk. Alles klinkt anders. Bestaande opnames uit de 30er jaren zijn technisch achterhaald en voldoen niet meer aan de kwaliteitseisen van nu. De geluidsproductie-pluk-in van het Nederlandse bedrijf Pluk is werkzaam voor de internationale markt. Pluk werd gevraagd mee te denken en mee te werken aan de film. Wat komt er allemaal kijken aan IT bij creatieve processen zoals geluid bij films ontwerpen?
Een geluidsproductiebedrijf is een combinatie van talent, visie, uitgebalanceerde workstations en een veelzijdige sound effects library. Een sound effects library is een gecatalogiseerde verzameling van geluidseffecten. In een library moet je in principe elk geluidseffect kunnen vinden. Dus niet alleen een passerend vliegtuig, maar ook de handschoenen van een chirurg. De oorsprong van sound effects libraries gaat terug naar eind 20er- begin 30er jaren. Toen ging een technicus gewoonweg op pad wanneer geluidseffecten nodig waren, en nam ze op. Dit is te doen als je een loeiende koe nodig hebt, maar voor het geluidseffect van een Aziatische markt wordt het moeilijker. Het moet efficiënter.
Daarom zijn geluidseffecten te koop op commerciële CDs — zo'n EUR 100 per CD. Veel bedrijven kopen die zelfde CD-verzamelingen en zoeken op dezelfde manier in dezelfde database naar dezelfde geluidseffecten. Soms maakt het dan niet eens meer uit naar welk bedrijf je als klant stapt; er komt ongeveer toch hetzelfde resultaat uit.
Lukraak zo veel mogelijk geluidseffecten verzamelen of kopen is niet perse de juiste aanpak. Geluidseffecten moeten ook nog eens van goede kwaliteit zijn en het liefst een bepaalde emotionele waarde in zich hebben. Dan klinken ze niet alleen goed, maar zijn bovendien bruikbaar. Neem je gewoon ieder geluidseffect in de verzameling op, dan zal je op den duur tijd verkwisten met het doorlopen van onbruikbaar materiaal. Àls je het gewenste geluidseffect al vindt. Vaak zitten er namelijk meer geluidseffecten in een archief dan men denkt. Omdat er te weinig aandacht is besteed aan het indelen van de catalogus, zoek je langer of vind je het helemaal niet. Er moet dus een innovatieve zoekmachine ontwikkeld worden.
Het feilloos omgaan met honderdduizenden geluidseffecten kan problematisch zijn. Een nauwkeurig georganiseerde verzameling en database biedt redding wanneer snel het gewenste geluidseffect bepaald moet worden. Zo'n systeem moet dan wel eerst ontworpen en gebouwd worden. Het uitgangspunt: De zoekmachine moet vele suggesties leveren. Hij toont niet alleen geluiden die op de een of andere manier verbonden zijn aan de term waarop gezocht wordt, maar geeft daarnaast ook andere geluidseffecten die zullen werken; synoniemen van geluid. Om dat te organiseren zijn allereerst geluidseffecten in categorieën ondergebracht. In veel gevallen is het zinvol het geluidseffect niet te categoriseren op het voorwerp, maar op de klank die het produceert. Zo kan je vele klikken en tikken bij elkaar zetten in de categorie click. Het is nu denkbaar een drukknoop-, muizenval-, handdoek-automaat-, of relaiscontact-klik te gebruiken als geluidseffect voor het geluid dat hoort bij het openen van een verborgen, geheime toegang.
Een passend geluidsdecor wordt opgebouwd uit elementen. Voor Memoirs of a Geisha wilde de regisseur veel verschillende geluidseffecten, waaronder plaatselijke vogels. Vogels staan onder vogels; zo klinken ze. Er zijn wereldwijd 9567 vogelsoorten. Om nu vervolgens niet te hoeven bedenken welke vogels passend zouden kunnen zijn, verdelen we ze verder onder in subcategoriëen: arctic, farm, predatory, shore, waterfowl, enzovoort. Hier is "bird asia" toepasselijk en daarop wordt gezocht. Er komt dan een lijst van geluiden tevoorschijn die op de een of andere manier verbonden zijn aan de zoekterm. Gevolgd door een lijst van andere geluiden die ook kunnen werken. Uit de getoonde selectie worden een aantal effecten beluisterd, en een geluid geselecteerd dat we eerder in Azië hebben opgenomen. De zoekmachine verwijst niet alleen naar het geluidseffect, maar haalt het ook op en bestuurt het. Het effect wordt uit het centrale archief via een netwerk naar het project gekopierd, en onder beeld geplakt. Het gekozen geluidseffect blijkt in de vertelling te werken.
In het volgende voorbeeld is een tuin te zien. Wanneer actrice Ziyi Zhang onder de bomen de tuin binnentreedt is rechts duidelijk de gekozen vogel te horen (in de bioscoop in rechts-surround). Voorbeeld 1, film clip in stereo.
De tuin moet 'in beweging' blijven. Een statische tuin klinkt dodelijk. Door op het juiste moment wat glasgerinkel, onverstaanbaar Japans, en andere toepasselijke geluiden te laten horen komt de tuin tot leven. Om nog meer variatie aan te brengen, kan niet telkens precies dezelfde vogelroep klinken. Drama komt met een toonhoogte-verandering en een volumeverandering. Volume veranderen is makkelijk. Vogels die op commando van toonhoogte veranderen minder makkelijk. Geluidseffecten hebben ondermeer een lengte, dynamiek, toonhoogte, helderheid en een verhouding waarin deze elementen veranderen. Als alle geluidseffecten op deze kenmerken geïndexeerd worden, kunnen geluiden met ongeveer dezelfde klank ook teruggevonden worden. Wanneer nu in de zoekmachine gevraagd wordt om een ander geluid dat ongeveer net zo klinkt als de inmiddels gebruikte vogel, komt de zoekmachine met nieuwe suggesties.
In het tweede voorbeeld horen we rechts weer dezelfde vogel terug als in voorbeeld 1. Maar nu zachter. De vogel die daaropvolgend links klinkt, heeft geen relatie met Japan, hoeft niet eens een vogel te zijn, maar heeft wel dezelfde sfeer die zo goed bij de scène bleek te passen. Voorbeeld 2, film clip in stereo.
Met veel diepte en detail is de soundtrack stap voor stap opgebouwd. Zo levert de zoekmachine vele suggesties; synoniemen van geluid. Hierin zit ondermeer de toegevoegde waarde die men in Hollywood vond in Nederland. Klanten horen de creatieve mogelijkheden groeien, waarderen de snelheid waarmee gewerkt wordt, en krijgen bovendien een eindproduct met een hogere kwaliteit. De gekozen geluiden worden op de Pluk file server gezet en de betrokkenen krijgen automatisch een email dat nieuw materiaal beschikbaar is. In Hollywood wordt door de sound editor het geluid opnieuw onder beeld geplakt. Dat zouden we natuurlijk zelf ook kunnen, maar zij willen het overzicht houden. En zij zorgen ervoor dat het geluid synchroon blijft wanneer beeldveranderingen plaatsvinden.
In Amerika is het geluid bij de film beoordeeld als opvallend goed. De film is genomineerd voor de sound editing èn sound mixing Oscar. De Academy Awards worden op 5 maart gepresenteerd. Memoirs of a Geisha wordt vanaf 6 april 2006 in de Nederlandse bioscoop vertoond.
© 2006 Pluk. Alle rechten voorbehouden.